As we enter the hottest months of summer it seems like an appropriate time to learn how to say “hot” in Guarani. The word for “hot” is “haku,” pronounced “ha” (as in laughter – ha ha ha) “ku” (think coup or coo coo clock) with an emphasis on the last syllable. If you want to say “it´s hot” all you need to say is “haku!” If it is really hot you can say “haku eterei” – “eh” (elephant), “te” (template), “re” (do re mi) “e” (email).

Of course high temperatures are not exclusive to the summer months in Paraguay; this phrase will be useful year-round. Exclaiming “Haku eterei!” will elicit an affirmative “Haku eterei” in response. “Haku eterei!” … “Haku etereí!” You can literally have a two second conversation with anyone, anywhere using this phrase. Sometimes it´s so hot that´s really all you can say anyway.

You´ll notice it is not necessary to literally say “it is hot” you simply say “haku.” The same applies when you are referring to yourself. You do not need to say “I´m hot,” in fact, you probably shouldn´t, as “che haku” actually means “I´m horny.”

A side note: Although the photo contest is over I am still accepting submissions for the online album which will be posted later this month. If you have photos of Paraguay you’d like to share please email them to guidetoparaguay@gmail.com

Como estamos entrando en los meses más calurosos del verano parece ser un buen momento para aprender como decir “calor” en Guaraní. La palabra para “calor” es “haku.” Se pronuncia “ha” (jaguar) “kú” (cucurucho). Si quieres decir “hace calor” sólo tienes que decir “haku.” Si hace mucho calor puedes decir “haku eterei” – “eh” (elefante), “te” (telón), “re” (recital) “í” (hípico).

Por supuesto las temperaturas altas no son exclusivas del verano en Paraguay; esta frase será de útilidad durante todo el año. Exclamar “¡Haku eterei!” provocará un “¡Haku eterei!” como respuesta afirmativa. “¡Haku eterei!” … “¡Haku etereí!” Puedes tener una conversación de dos segundos con cualquier persona en cualquier lugar usando esta frase. Algunas veces hace tanto calor que en verdad eso es lo único que se puede decir.

Notarás que no es necesario decir literalmente “hace calor,” simplemente se dice “calor.” Lo mismo se applica al referirse a uno mismo. No tienes que decir “tengo calor,” es más, probablemente no lo deberías decir, ya que “che haku” significa “estoy caliente.”

Una observación adicional: Aunque ya terminó el concurso de fotos todavía sigo aceptando fotos para el album que será publicado a fines del mes. Si tienes fotos de Paraguay que quieres compartir por favor envíalos vía correo electrónico a guidetoparaguay@gmail.com


On the twelfth day of Christmas my true love gave to me
En el doceavo día de Navidad my amor verdadero me dió a mi
Navidad doce ara pe che rembiraihu ome’e cheve

Twelve chiperas selling
Doce chiperas vendiendo
Pa-mokoĩ chipera kuera ovendehina
Eleven hammocks swinging
Once hamacas hamacando
Pa-peteĩ kyhakuera oñemuatymoihina
Ten harpists playing
Diez arpistas tocando
Pa arpista ombopuhape hiarpakuera
Nine yuyeros mashing
Nueve yuyeros machucando
Po irundú poha ñana vendehá kuera oñembisohina

Eight fritters frying
Ocho tortillas fritando
Po mbohapy tortilla kuera oñembochururúhina
Seven mitos haunting
Siete mitos espantando
Po mokoi pora kuera opovombokyhyjehape
Six oxen pulling
Seis bueyes estirando
Po peteĩ buey kuera ojestiráhina
Fiiiiiiive kambuchiiiiii (full of clerico)
Ciiiiinco kambuchiiiiiii (llenos de clerico)
Po clerico kambuchiiii renuhé

Four kiddie pools
Cuatro picina inflables
Irundu picina onembobuba mitakuera peguara

Three tatakuas
Tres tatakuas
Mbohapy tatakua kuera

Two flor de cocos
Dos flor de cocos
Mokoĩ mbocaya poty kuera
and a monkey up in a tree!
y un mono en un árbol!
ha peteĩ kaí yvyramatape!
Happy Holidays!
¡Felices Fiestas!

“Emongarú” is the Paraguayan version of a high five. It means “feed” in Guaraní (in this form the word is a direct order). The hand motion is meant to simulate a mother hen feeding her baby chick. The proper way to perform an Emongarú is as follows: Press all five fingers together and extend your arm with your fingers downwards. Extend your hand towards the recipient; You may choose to say “emongarú” as well. The recipient should then extend his/her hand in the same fashion but with fingers facing upwards. Once your fingers have touched briefly you have successfully completed an “emongaru.” The imaginary hen has fed her chick! It is anyone´s guess where this originated from but it is a lot of fun, especially since everyone´s pseudo chicken is different. Some peck at the other hand while others prefer to just touch once. There are no accompanying sound effects, although if you make one up it is sure to get some laughs.

Emongarú es la versión paraguaya de chocar los cinco. Significa “da de comer” en Guaraní (en esta forma la palabra es una orden directa). Se supone que la moción simule una gallina dando de comer a su pollito. La forma apropiada de dar un Emongarú es la siguiente: Aprieta los cinco dedos apuntándolos hacia abajo. Extiende tu brazo en la dirección del recipiente; Quizás quieras decir “emongarú” a la vez. El recipiente deberá extender su brazo hacia ti con su mano en la misma forma – pero con los dedos apuntando hacia arriba. Una vez que sus dedos haya tocado los tuyos brevemente han completado con éxito un “emongarú.” ¡La gallina imaginaria ha dado de comer a su pollito! ¿Quién sabe de donde proviene esta costumbre? Lo cierto es que es divertido, especialmente porque el pseudo-gallina de cada persona es diferente. Algunos le picotean a la otra mano mientras que otros prefieren tocarlo sólo una vez. No hay efectos de sonidos acompañantes, aunque si te animas a hacer algún sonido seguramente provocará risa.